آموزش فلسفه کانت – جامع و به زبان ساده

برای بیشتر ما نام فلسفه یادآور جملاتی دشوار درباره جهان و انسان است. به همین دلیل، یا گمان می کنیم که هیچ راهی برای فهمیدن فلسفه نداریم و باید قید خواندن آن را بزنیم یا این که تنها راه مطالعه فلسفه را گذراندن رشته فلسفه در دانشگاه می دانیم، اما این در حالی است که تحصیل در این رشته برای هر فردی ممکن نیست چون که بسیاری از ما با وجود علاقه به فلسفه، در رشته های دانشگاهی دیگری تحصیل می کنیم یا این که به خاطر مشغله های موجود در کار و زندگی روزمره نمی توانیم فلسفه را در دانشگاه تحصیل کنیم. از این رو، در این آموزش می خواهیم با زبانی ساده و قابل فهم به فلسفه کانت بپردازیم. ایمانوئل کانت (Immanuel Kant) از بزرگ ترین فیلسوفان در طول تاریخ است و بسیاری او را هم پایه افلاطون، فیلسوف بزرگ یونانی می دانند. او فیلسوفی آلمانی بود که در عصر روشنگری یا عصر عقل می زیست. نام کانت با نام سه اثر فلسفی او گره خورده است که معمولا آن ها را به سه نقد کانت می شناسیم: نقد عقل محض (یا نقد اول)، نقد عقل عملی (یا نقد دوم) و نقد نیروی حکم (یا نقد سوم). کانت معمولا به دشوار نوشتن و استفاده از جملات بسیار طولانی و در نتیجه، غیر قابل فهم بودن مشهور است و همین امر باعث می شود که ما معمولا به خواندن تفسیرهایی که مفسران مختلف درباره فلسفه کانت نوشته اند، اکتفا کنیم و متن های فلسفی خود کانت را مطالعه نکنیم، اما در این آموزش می خواهیم به آثار فلسفی خود کانت مراجعه کنیم تا با زبانی ساده و روشن مفاهیم اساسی این فلسفه را بیان نموده و بدین وسیله امکانی را فراهم کنیم که بتوانیم فلسفه کانت را با استفاده از زبان خود فیلسوف بیاموزیم. همه ما به راحتی نام فلسفه را بر زبان می آوریم اما کانت فیلسوفی بود که از خود فلسفه پرسید. به همین دلیل، فهم فلسفه کانت می تواند گزینه ای مناسب برای افرادی باشد که تازه به سوی فلسفه گام برداشته اند و با شنیدن نام فلسفه از خود می پرسند که فلسفه چیست. با فهم این فلسفه، راه ما به سوی فهم دیگر فیلسوفان نیز باز می گردد چون که فیلسوفانی چون: فیشته، شلینگ، هگل، شوپنهاور، نیچه، فیلسوفان اگزیستانسیالیست (Existentialism)، هایدگر و… همگی فیلسوفانی پساکانتی هستند که درک درست فلسفه آنان در گرو فهم چرخش کانتی یا همان انقلاب کانت در فلسفه است. انقلاب کانت در فلسفه چنان مهم و بزرگ است که همانند فلسفه افلاطون، نقطه عطفی در تاریخ فلسفه به شمار می رود تا جایی که تاریخ فلسفه را به دوران پیش از فلسفه کانت و دوران پس از او تقسیم می کنند. پس از پایان این آموزش، ما می فهمیم که چارچوب کلی فلسفه کانت چیست؟ کانت با نوشتن سه نقد خویش می خواست چه چیزی را بیان کند؟ او در هر نقد خود به بیان چه مطالبی پرداخته است؟ اصلا چرا کانت به جای یک نقد سه نقد نوشته است؟ و چرا کانت هر سه کتاب خود را نقد نامیده است؟ کانت در نقد دوم خویش از اخلاق و قانون حاکم بر آن سخن می گوید و در نقد سوم خویش از هنر. از این رو، فهم فلسفه کانت به زبانی ساده و روان می تواند علاوه بر دانشجویان فلسفه، به دانشجویان حقوق، علوم اجتماعی، روانشناسی، هنر و الهیات نیز کمک کند تا به فهمی عمیق تر از رشته خویش دست یابند. فلسفه کانت، نقطه عطفی در تاریخ اندیشه انسان است تا به آنجا که تاریخ فلسفه را به دوران پیش از فلسفه کانت و دوران پس از آن تقسیم می کنند. بدون فهم فلسفه کانت، فهم درست و عمیق فلسفه های معاصر ممکن نیست. اما فلسفه کانت با وجود برخوردار بودن از چنین اهمیت شگرفی برای اندیشه انسان، کمتر توسط دانشجویان خوانده می شود و مطالعه سه اثر عظیم کانت، یعنی نقدهای سه گانه او، به دلیل حجم بالای صفحات آن ها و همچنین به دلیل زبان پیچیده این فیلسوف آلمانی تبار، اغلب کنار گذاشته می شود. به همین دلیل، این فرادرس در پی آن است که فلسفه کانت را با زبانی ساده و روشن بیان کند تا از طریق آشنا ساختن مخاطبان خود با سوال ها و دغدغه های اساسی کانت برای پدید آوردن فلسفه خود و همچنین از طریق بیان مطالب اساسی هر سه کتاب نقد او در زمانی کوتاه، بتواند دانشجویان و علاقه مندان به این فلسفه را برای مطالعه آثار عظیم و پیچیده خود کانت آماده گرداند.